LEI auðkenni á Íslandi: Hver þarf það og hvernig er sótt um?

LEI auðkenni er nauðsynlegt fyrir íslenska lögaðila sem hyggjast eiga viðskipti með fjármálagerninga sem teknir hafa verið til viðskipta á viðskiptavettvangi, og fyrir útgefendur hlutabréfa eða skuldabréfa sem tekin hafa verið til viðskipta. Mótaðilar í afleiðuviðskiptum þurfa einnig að huga að LEI auðkenni vegna skýrslugjafar samkvæmt EMIR. Hægt er að sækja um LEI rafrænt hjá útgefanda sem þjónustar Ísland, en samkvæmt Íslandsbanka er enginn útgefandi LEI auðkenna staðsettur hér á landi.

Hvað þýðir þetta á Íslandi?

Fyrst þarf að kanna hvort starfsemi lögaðilans felist í viðskiptum með verðbréf, útgáfu þeirra eða skýrslugjöf um afleiðuviðskipti. Samkvæmt leiðbeiningum Íslandsbanka um LEI auðkenni nær viðskiptakrafan til fjármálagerninga sem teknir hafa verið til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði, markaðstorgi fjármálagerninga (MTF) eða skipulegum verðbréfavettvangi (OTF). Bankinn nefnir einnig útgefendur hlutabréfa og skuldabréfa sem tekin hafa verið til viðskipta, meðal annars í Kauphöllinni eða á First North.

Ehf. sem kaupir skuldabréf skráð í Kauphöllinni fyrir milligöngu banka síns ætti því að athuga LEI stöðu sína áður en viðskiptin fara fram. Hið sama á við um lífeyrissjóð sem á viðskipti með skráð hlutabréf. Sveitarfélag sem gefur út skuldabréf sem tekin eru til viðskipta þarf að skoða kröfuna sem útgefandi, ekki eingöngu út frá því hvort það eigi sjálft viðskipti sem viðskiptavinur.

Ekki má þó álykta að öll kaup í sjóðum lúti sömu kröfu. Íslandsbanki segir sérstaklega að viðskiptavinir hans sem eingöngu eiga viðskipti með sjóði Íslandssjóða þurfi ekki LEI auðkenni. Það er afmörkuð lýsing á viðskiptavinum bankans, ekki almenn undanþága fyrir aðrar bankastofnanir eða aðrar vörur. Ef óljóst er hvaða regla á við um tiltekinn gerning eða viðskipti skal kanna það hjá viðkomandi banka, eftirlitsaðila eða ráðgjafa.

Helstu atriði um LEI auðkenni

• Kannið hvort viðskiptavinurinn sé lögaðili og hvort fjármálagerningurinn hafi verið tekinn til viðskipta á viðskiptavettvangi.
• Útgefendur hlutabréfa eða skuldabréfa sem tekin hafa verið til viðskipta þurfa að athuga LEI stöðu sína, þótt þeir séu ekki sjálfir að kaupa fjármálagerninga.
• Mótaðilar í afleiðuviðskiptum þurfa að skoða skýrslugjöf samkvæmt EMIR og LEI auðkenningu.
• Hafið kennitölu og skráningarupplýsingar lögaðilans tiltækar áður en sótt er um.
• Fylgist með gildistíma auðkennisins og endurnýið það árlega.

LEI auðkennið auðkennir lögaðilann en kemur ekki í stað íslenskrar kennitölu hans. Íslandsbanki óskar eftir hvoru tveggja þegar viðskiptavinur tilkynnir bankanum LEI auðkenni sitt.

Hver þarf LEI auðkenni?

Íslandsbanki lýsir kröfunni þannig að hún taki til lögaðila sem hyggjast eiga viðskipti með fjármálagerninga sem teknir hafa verið til viðskipta á viðskiptavettvangi. Meðal þeirra sem bankinn nefnir eru verðbréfa- og fjárfestingarsjóðir, lífeyrissjóðir, vátryggingafélög, sveitarfélög, stofnanir og önnur félög. Starfsemi lögaðilans og fyrirhuguð viðskipti ráða því meira en félagaformið eitt og sér.

• Viðskiptavinir: lögaðilar sem hyggjast eiga viðskipti með viðeigandi fjármálagerninga á skipulegum verðbréfamarkaði, MTF eða OTF.
• Útgefendur: lögaðilar sem gefa út hlutabréf eða skuldabréf sem tekin hafa verið til viðskipta, meðal annars í Kauphöllinni eða á First North.
• Mótaðilar í afleiðuviðskiptum: fjárhagslegir og ófjárhagslegir mótaðilar sem þurfa að skila upplýsingum um afleiðuviðskipti samkvæmt EMIR.

Seðlabanki Íslands – Afleiðuviðskipti og EMIR segir að tilkynna þurfi öll afleiðuviðskipti til afleiðuviðskiptaskrár eigi síðar en í lok næsta virka dags (T+1), hvort sem viðskiptin fara fram utan kauphallar eða í kauphöll. Skyldan nær til fjárhagslegra og ófjárhagslegra mótaðila, og samkvæmt upplýsingum bankans gerir ESMA ráð fyrir að allir mótaðilar auðkenni sig með LEI. Engin afleiðuviðskiptaskrá er staðsett á Íslandi.

Hvaða lög gilda og hvenær hófst krafan?

Núgildandi rammi fyrir markaði með fjármálagerninga á Íslandi byggist á lögum nr. 115/2021 um markaði fyrir fjármálagerninga. Lögin tóku gildi 1. september 2021, innleiða MiFID II og veita reglugerð (ESB) nr. 600/2014 (MiFIR) ásamt tveimur framseldum reglugerðum framkvæmdastjórnarinnar lagagildi hér á landi. Seðlabanki Íslands – MiFID II og MiFIR greinir jafnframt frá því að aðrar framseldar gerðir séu innleiddar með reglum bankans.

Krafan í verðbréfaviðskiptum hófst þó fyrr. Í tilkynningu Seðlabanka Íslands um LEI kóða frá 26. september 2017 kom fram að fjármálafyrirtæki með heimild til verðbréfaviðskipta samkvæmt þáverandi lögum nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti þyrftu frá 3. janúar 2018 að tryggja að lögaðilar sem krafan næði til hefðu LEI áður en viðskipti með gerninga skráða á skipulegum verðbréfamarkaði væru framkvæmd fyrir þeirra hönd. Hér er vísað til laga nr. 108/2007 sem laga sem giltu þegar krafan hófst, ekki sem núgildandi lagagrundvallar.

Um afleiðuviðskipti gilda lög nr. 15/2018 um afleiðuviðskipti, miðlæga mótaðila og afleiðuviðskiptaskrár. Þau tóku gildi haustið 2018 og veittu reglugerð (ESB) nr. 648/2012 (EMIR) lagagildi á Íslandi. Viðskipti með fjármálagerninga og skýrslugjöf um afleiður eru aðskildar ástæður til að kanna þörfina fyrir LEI. Þegar vafi leikur á um tiltekin viðskipti þarf að leita álits viðeigandi eftirlitsaðila eða ráðgjafa.

Hvaða upplýsingar þarf fyrir umsókn?

Samkvæmt Íslandsbanka er sótt um rafrænt með gildu netfangi. Bankinn segir eftirfarandi upplýsingar yfirleitt þurfa að liggja fyrir; takið saman þær sem eiga við áður en umsókn hefst:

• Skráð heiti lögaðilans og enskt heiti, ef það er til.
• Lögheimili, skráningarland og heimilisfang höfuðstöðva, ef við á.
• Kennitala og viðeigandi skráningarupplýsingar úr Fyrirtækjaskrá.
• Félagaform og upplýsingar um móðurfélag og tengda lögaðila, ef við á.
• Yfirlýsing um að umsækjandi hafi heimild til að skrá lögaðilann.

Skráningaryfirvald Fyrirtækjaskrár hefur auðkennið RA000393. Á lista GLEIF yfir skráningaryfirvöld er skráin tilgreind sem Fyrirtækjaskrá RSK; þar er einnig sérstakt auðkenni, RA000898, fyrir lista yfir eftirlitsskylda aðila. Notið þær skráningarupplýsingar sem eiga við lögaðilann og ruglið ekki LEI auðkenninu saman við kennitöluna.

Hvernig er sótt um LEI?

Byrjið á að staðfesta hvers vegna auðkennið er óskað: vegna fyrirhugaðra viðskipta, útgáfu eða skýrslugjafar. Hafi banki eða verðbréfamiðlari óskað eftir LEI er rétt að fá skýrt hvaða lögaðila og starfsemi beiðnin varðar áður en umsókn er send.

1. Takið saman skráð heiti, kennitölu, aðrar viðeigandi skráningarupplýsingar og yfirlýsingu um heimild umsækjanda.
2. Skoðið lista GLEIF yfir útgefendur LEI auðkenna og veljið útgefanda sem hefur heimild til að þjónusta Ísland. Samkvæmt Íslandsbanka er enginn útgefandi staðsettur á Íslandi, en flestir útgefendur á lista GLEIF geta gefið út auðkenni fyrir íslenska lögaðila.
3. Sendið rafræna umsókn til útgefandans. Íslandsbanki segir að greiða þurfi upphafsgjald og að gjöld séu mismunandi eftir útgefendum.
4. Þegar auðkennið hefur verið gefið út skal afhenda það þeim aðila sem óskaði eftir því og fylgja fyrirmælum hans um aðrar nauðsynlegar upplýsingar.

Íslandsbanki biður sína viðskiptavini um að senda LEI auðkennið, gildistíma þess og kennitölu á custody@islandsbanki.is. Þetta netfang og þessi framkvæmd eru ekki fyrirmæli til viðskiptavina annarra banka. Þegar upplýsingar lögaðilans liggja fyrir má skoða leiðir til að sækja um LEI auðkenni.

Árleg endurnýjun og útrunnið auðkenni

Samkvæmt Íslandsbanka gildir LEI auðkenni í eitt ár í senn og þarf að endurnýja það árlega gegn árgjaldi. Kannið gildistíma áður en fyrirhuguð viðskipti fara fram eða skýrslugjöf er skilað, í stað þess að gera ráð fyrir að áður útgefið auðkenni sé enn gilt. Hafi gildistíminn runnið út skal staðfesta næstu skref hjá útgefandanum og þeim aðila sem óskar eftir auðkenninu.

Samkvæmt upplýsingum GLEIF um LEI auðkenni voru 3.604 auðkenni með lögheimili á Íslandi í stöðunni ISSUED og 1.825 í stöðunni LAPSED þann 20. október 2026. Tölurnar lýsa stöðu auðkennanna þann dag, en segja ekki til um hvort sérhver lögaðili í þessum hópum þurfi nú að eiga viðskipti eða skila upplýsingum samkvæmt viðkomandi reglum.

Frekari skýringar má finna í greinum LEIFast um LEI. Ef lögaðilinn er þegar með LEI auðkenni skal fyrst kanna gildistíma þess og, ef endurnýjun er tímabær, skoða hvernig hægt er að endurnýja LEI auðkennið.